Geçen gün Çınar'dan Bayramyeri'ne doğru yürürken aklıma takıldı: Bu kentte hepimiz yukarı bakmaya alışkınız. Teleferiğe, Babadağ'ın tepesine, Honaz'ın karlı başına, yeni yükselen apartmanların kaçıncı kata vardığına bakarız. Ama ayağımızın altında ne olduğunu pek düşünmeyiz. Toprak oradadır, sağlamdır, biz de üstünde yaşayıp gideriz.
Oysa Denizli'de toprak susmaz. Bunu en iyi Pamukkale bilir. O bembeyaz travertenler, yerin derinliklerinden fay hatları boyunca yüzeye çıkan sıcak suların eseridir. Laodikya'nın, Hierapolis'in defalarca yıkılıp yeniden kurulduğu antik depremler de aynı hikâyenin öbür yüzüdür. Güzelliğimiz de riskimiz de aynı kaynaktan geliyor.
Sessiz bir dinleme
Haber20'nin dünkü haberine göre Denizli Büyükşehir Belediyesi, AFAD İl Müdürlüğü ve akademisyenler Denizli Havzası'nda birlikte SPAC ölçümleri yapıyor. Adı kulağa teknik geliyor ama yapılan iş aslında çok zarif: Zemine hiç zarar vermeden, onu kazmadan, delmeden dinlemek.
Yerel basına yansıyan ayrıntılara göre çalışma bir TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında yürütülüyor. Yöntem, yerin altında ve yüzeyinde kendiliğinden oluşan, mikrotremor denen çok küçük titreşimlerin hassas cihazlarla kaydedilmesine dayanıyor. Biz bu titreşimleri hissetmeyiz bile. Trafik, rüzgâr, şehrin gündelik uğultusu toprağı durmadan hafifçe titretir. Cihazlar bu titreşimleri toplar, bilim insanları da bunlardan yer altındaki tabakaların yapısını ve sismik dalgaların ne hızla ilerlediğini çıkarır.
Haberlerde özellikle kesme dalgası hızının önemine dikkat çekiliyor. Çünkü zeminin bir deprem sırasında nasıl davranacağını, sarsıntıyı büyütüp büyütmeyeceğini anlamanın yollarından biri bu. Fay da deprem de aynı olabilir, ama sarsıntı bir mahallede başka, öbüründe başka hissedilebilir. Bu farkı çoğu zaman ayağımızın altındaki toprak yaratır.
Bilgi rafta kalmasın
Bu ölçümlerin ne işe yarayacağı da açık. Haber20'nin aktardığına göre elde edilecek veriler kentin deprem güvenliği ve imar planlaması için kullanılacak. Yerel basındaki haberlerde ayrıca Denizli Afet Master Planı'na ve İl Afet Risk Azaltma Planı'na, yani İRAP'a bilimsel katkı sağlanmasının hedeflendiği belirtiliyor.
Burada, çınar altında oturan biri olarak bir söz söylemek isterim. Bu çalışmanın asıl değeri, raporun yazıldığı gün değil, o raporun bir imar kararına, bir ruhsata, bir okulun ya da hastanenin yerinin seçilmesine etki ettiği gün ortaya çıkacak. Bu ülkede nice değerli çalışma klasörlerde bekleyip unutuldu. Denizli'nin zemin bilgisi öyle olmasın. Bilgi, ancak kullanıldığı kadar işe yarar.
Bir de şu var: Dün Büyükşehir ile DESKİ'nin 2027 bütçesi mecliste kabul edildi. Bütçe konuşulurken gözümüz hep görünen işlere gider: asfalta, parka, yeni binaya. Yerin altını dinleyen cihazlarsa kimsenin kurdele kesmeyeceği türden bir yatırım. Belki de en kalıcısı odur.
Peki bize düşen ne? Bilim insanları toprağı dinlerken biz de kendi evimize, apartmanımıza biraz daha merakla bakabiliriz. Oturduğumuz binanın nasıl bir zemine kurulduğunu, ne zaman ve nasıl yapıldığını biliyor muyuz? Komşularımızla toplanma alanını hiç konuştuk mu? Deprem çantası dolabın bir köşesinde hazır mı duruyor, yoksa hâlâ "bir ara yaparız" listesinde mi?
Bunlar korkutmak için sorulmuş sorular değil. Denizli binlerce yıldır bu toprakla birlikte yaşıyor. Laodikya yıkıldı ama yeniden kuruldu, Pamukkale'nin suyu akmaya devam etti. Dirençli olmak hiç sarsılmamak değil, sarsıldığında ayakta kalabilmek demek.
Yerin altından gelen o minicik titreşimler aslında bize hep bir şey söylüyordu. Şimdi biri sonunda kulak veriyor. Peki biz duyduklarımızla ne yapacağız?

Okur yorumları 0
Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır. Kişisel bilgi, hakaret veya reklam içeren yorumlara yer verilmez.