Telefonunuzun galerisini açın ve en alta kadar kaydırın. Kaç fotoğraf var? Beş bin mi, on bin mi? Çocuğunuzun ilk adımları, annenizin son doğum günü, bir daha bir araya gelemeyeceğiniz bir sofra. Şimdi kendinize bir soru sorun: Yarın size bir şey olsa, bu fotoğraflara kim ulaşabilir?

Çoğumuz bu soruyu hiç sormadık. Çünkü miras deyince aklımıza hâlâ tapu, banka hesabı, araba geliyor. Oysa hayatımızın en kıymetli kısmı artık çekmecelerde değil, şifrelerin arkasında duruyor.

Denizli'de başlayan bir hikâye

Bu soruyla ben de bir müvekkilim sayesinde yüz yüze geldim. 2019'da eşini bir trafik kazasında kaybeden bir baba, eşinin telefonundaki fotoğraflara ulaşmak istedi. Karşısında bir mahkeme kararı isteyen bir teknoloji şirketi buldu. Mahkemeye başvurduk. İlk kararın gerekçesi "özel hayatın gizliliği"ydi. İstinafta Antalya Bölge Adliye Mahkemesi bu kararı kaldırdı ve dijital malvarlığının da terekeye dahil olduğunu kabul etti.

O dava bana şunu öğretti: Hukuk, bu soruların cevabını aslında biliyor. Medeni Kanun'a göre kişi vefat ettiğinde geride bıraktığı her şey mirasçılarına geçer. Bir mektup, bir günlük, bir fotoğraf albümü nasıl aileye kalıyorsa, aynı anıların bulutta durması da sonucu değiştirmemeli. Sorun hukukun cevabında değil, o cevaba ulaşmanın yolunda.

Asıl sorun: Kapı başkasının elinde

Bir tarlayı mirasçılar arasında paylaştırmak için tapu müdürlüğüne gidersiniz. Devletin kurumudur, Türk hukukunu uygular. Ama dijital anılarımızın kapısı, Türkiye'de değil, okyanus ötesinde duruyor. Hesabı açtığımızda okumadan "kabul ediyorum" dediğimiz sözleşmeler, o kapının nasıl açılacağına bizim kanunlarımızdan önce karar veriyor.

Bu yüzden Türkiye'de bir mahkeme kararı almak, yolun ancak yarısı. Kararın kesinleşmesi, tercüme edilmesi ve şirkete ulaştırılması aylar alabiliyor. Yasını tutan bir aile için bu bekleyiş, kaybın üzerine eklenen ikinci bir yük.

Her şey açılmalı mı?

Burada dürüst olmak gerekiyor: Ölen kişinin hesabındaki her şeyin ailesine açılması da doğru değil. Bir telefonda yalnızca o kişinin hayatı yoktur. Arkadaşlarıyla yazışmaları, birine açtığı dertler, belki bir doktora sorduğu sorular da oradadır. Vefat eden kişinin anıları aileye kalmalı. Ama hayatta olan başkalarının sırları, o aileye miras kalmamalı.

Benim önerim, mahkemenin bir bilişim uzmanı atayarak bu ikisini birbirinden ayırması. Fotoğraflar, videolar, kişisel belgeler aileye verilsin. Başkalarıyla yapılan yazışmalar ise ayıklansın. Hem ailenin hakkı korunur hem başkalarının mahremiyeti.

Yapay zekâ meselesi

Bir de yeni bir soru var. Bugün birkaç ses kaydı ve birkaç yüz fotoğrafla, vefat eden birinin konuşan bir taklidini yapmak mümkün. Müvekkilim de bir yazılım mühendisi olarak başta bunu düşünmüştü. Sonra vazgeçti. Oğlunun annesini bir taklitle değil, gerçek anılarla tanımasını istedi.

Bu karar bana hukukun henüz sormadığı bir soruyu hatırlattı: Ölen birinin dijital izleri bize kaldığında, onlarla her şeyi yapmaya hakkımız var mı? Bence yok. Anılara ulaşmak bir haktır, ama onları korumak da bir sorumluluktur. Kanun koyucu yalnızca "kime ne kalır" sorusunu değil, bu sınırı da düzenlemek zorunda kalacak.

Bugün yapabileceğiniz üç şey

Kanun değişene kadar beklemek zorunda değilsiniz. Bu yazıyı okuduktan sonra şunları yapabilirsiniz:

  1. Telefonunuzun ayarlarına girin. Apple'da "Eski Hesap Kişisi", Google'da "Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi", Facebook'ta "Hesap Varisi" seçenekleri var. Güvendiğiniz birini belirlemek beş dakikanızı alır.
  2. Bir liste yapın. Hangi hesaplarınız var? Hangileri kapatılsın, hangileri ailenize kalsın? Kripto varlığınız varsa hangi platformda? Bu listeyi güvenli bir yerde tutun.
  3. Vasiyetnamenizde dijital varlıklarınızı unutmayın. Yalnız şifreleri vasiyetnameye yazmayın. Vasiyetname açıldığında mirasçılara okunur. Şifrelerin nerede ve nasıl bulunacağını tarif etmek daha güvenlidir.

Son söz

Dedelerimizden kalan en kıymetli şey çoğu zaman bir sandık dolusu mektup, birkaç solmuş fotoğraftı. Bizim torunlarımıza bırakacağımız sandık ise bir şifrenin arkasında duruyor. O sandığın anahtarını kimin taşıyacağına bugünden karar vermek, sevdiklerimize bırakabileceğimiz en büyük iyiliklerden biri.

Eskiden miras kavgaları tarla yüzünden çıkardı. Bugün şifreler yüzünden çıkıyor. Sevdiklerinizi o kavganın içine bırakmayın.