Bu sabah saat 03.23’te Afyonkarahisar Dinar’da kaydedilen 4,1 büyüklüğündeki deprem Denizli’nin doğu ilçelerinde de hissedildi. AFAD kayıtlarına göre bu, son yedi günde Denizli’nin yaklaşık 130 kilometrelik çevresinde ölçülen 50 depremden yalnızca biri; 12’si doğrudan Denizli il sınırları içinde. Çoğu 1 ile 2 büyüklüğünde, kimsenin hissetmediği sarsıntılar. Peki Denizli neden hiç durmadan sallanıyor ve bu küçük depremler bize ne söylüyor?

Son yedi günün tablosu

Haber20 Denizli’nin AFAD’dan her on dakikada bir çektiği verilere göre 29 Ekim ile 5 Kasım arasında bölgede 50 deprem kaydedildi. Denizli il sınırları içindeki 12 kayıt Honaz, Çal, Pamukkale, Çardak, Buldan, Sarayköy ve Acıpayam’da; en büyüğü 1,8. Çevre illerde Muğla 20 kayıtla önde, onu Afyonkarahisar, Manisa ve Uşak izliyor. Yedi günün tek 4,0 üzeri depremi bu sabahki Dinar sarsıntısı oldu. Güncel liste her zaman Son depremler sayfasında.

Sebep: Batı Anadolu kuzey-güney yönünde geriliyor

Denizli’nin altındaki yer kabuğu, Batı Anadolu’nun tamamı gibi, kuzey-güney yönünde açılıyor. Anadolu levhası batıya doğru kaçarken Ege bölgesinde kabuk gerilip inceliyor; bu gerilme kabuğu uzun ve dar çöküntü havzalarına, yani grabenlere bölüyor. Büyük Menderes ve Gediz ovaları bu çöküntülerin en bilinenleri. Denizli havzası tam bu sistemin içinde: kuzeyden Pamukkale fayı, güneyden Babadağ ve Honaz faylarıyla sınırlanmış bir çöküntü alanı. Şehir, iki yanı diri faylarla çevrili bir çanağın tabanında oturuyor.

Bu faylar yalnızca deprem üretmiyor. Pamukkale travertenlerini oluşturan sıcak sular yeryüzüne Pamukkale fay hattı boyunca çıkıyor; Karahayıt, Sarayköy ve Buldan’daki jeotermal kaynaklar da aynı kırık sisteminin armağanı. Denizli’nin turizmini ve seracılığını besleyen sıcak su ile şehri sallayan faylar aynı yapı.

Pamukkale Üniversitesi’nde yapılan araştırmalar Honaz fayının Babadağ ve Pamukkale faylarına göre daha etkin olduğunu, havzanın doğuya doğru genişlediğini ortaya koyuyor. Son yedi günde Honaz’da iki, Çal ve Pamukkale’de birer sarsıntı kaydedilmiş olması bu tabloyla uyumlu.

Küçük depremler büyük depremi önler mi?

Hayır. Deprem büyüklüğü her bir birim arttığında açığa çıkan enerji yaklaşık 32 kat büyüyor. Yani 2 büyüklüğünde binlerce sarsıntı, 6 büyüklüğünde tek bir depremin enerjisinin yanına bile yaklaşamıyor. Küçük depremler bölgedeki fayların canlı olduğunu gösteren birer işaret; enerjiyi boşaltan bir emniyet subabı değil.

Öte yandan bu sarsıntıların sayısı tek başına bir tehlike artışı anlamına da gelmiyor. Batı Anadolu’da her gün onlarca mikro deprem kaydedilir; AFAD’ın sismik ağı sıklaştıkça daha fazlası listeye girer. Haftalık 50 kayıt bu bölge için olağan bir hareketlilik.

Denizli’nin deprem hafızası

Bölgenin yıkıcı deprem geçmişi uzun. Tarihsel kaynaklara göre 1358 depremi antik Hierapolis’i ağır hasara uğrattı; 1651 Honaz depremi büyük can kaybına yol açtı. Laodikeia, Colossae ve Tripolis gibi antik kentlerin terk edilmesinde de depremlerin payı var.

Yakın dönemin üç depremi hâlâ hafızalarda:

  • 1 Ekim 1995, Dinar: 6,1 büyüklüğündeki deprem 90 kişinin hayatını kaybetmesine, yaklaşık 260 kişinin yaralanmasına yol açtı; 14 binden fazla bina hasar gördü, yaklaşık 10 kilometrelik yüzey kırığı oluştu. Bu sabahki sarsıntı aynı Dinar fayının bulunduğu bölgede.
  • 20 Mart 2019, Acıpayam: AFAD’ın 5,5 olarak ölçtüğü deprem Yeniköy merkezliydi. Can kaybı olmadı; 22 kişi yaralandı, 278 yapıda hasar tespit edildi, 7’si tamamen yıkıldı.
  • 8 Ağustos 2019, Bozkurt: AFAD’a göre 6,0 büyüklüğündeki deprem o yılın Türkiye’deki en büyük depremiydi. Bozkurt, Çardak ve Baklan’da kerpiç evler yıkıldı; can kaybı yaşanmadı, Bozkurt ve Çardak’ta yüzlerce aile çadıra çıktı.

Üç deprem de aynı dersi veriyor: Bölgede 6 büyüklüğü sıra dışı değil ve hasar, büyüklükten çok binanın niteliğine bağlı.

Tehlike haritası ne diyor?

2019’dan beri yürürlükte olan Türkiye Deprem Tehlike Haritası eski "deprem bölgesi" derecelerini kaldırdı; artık her nokta için beklenen en büyük yer ivmesi veriliyor. Batı Anadolu graben sistemi bu haritada ülkenin en yüksek tehlike kuşaklarından biri ve Denizli bu kuşağın içinde. AFAD’ın altını çizdiği gibi tehlike haritası bir risk haritası değil: Yer sarsılacak, riski belirleyen ise üzerindeki yapı.

Ne yapmalı?

Küçük sarsıntıları takip etmek meraktan öte bir işe yaramaz; asıl iş, büyük deprem gelmeden yapılacak olanlardır. Oturduğunuz binanın yapım yılını ve zemin raporunu öğrenin; 2000 öncesi yapılar için belediyenin ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nün risk tespiti başvurularını kullanın. Evde ağır eşyaları sabitleyin, aile toplanma noktası belirleyin, deprem çantasını hazır tutun. Deprem anında çök-kapan-tutun kuralı hâlâ geçerli.

Haber20 Denizli, Denizli çevresinde 4,0 ve üzeri her depremi AFAD verisiyle dakikalar içinde haberleştiriyor; bölgedeki tüm kayıtlar Son depremler sayfasında yedi gün boyunca tutuluyor.

Kaynaklar: AFAD Deprem Dairesi Başkanlığı (son depremler verisi ve 2018 Türkiye Deprem Tehlike Haritası), MTA Türkiye Diri Fay Haritası, Pamukkale Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği araştırmaları (Denizli havzası fayları), Hacettepe Üniversitesi Yerbilimleri Dergisi (1995 Dinar depremi), 2019 Acıpayam ve Bozkurt depremlerine ilişkin AFAD ve Valilik açıklamaları.